ભારત સરકારની flagship poverty alleviation scheme એટલે કે Deen Dayal Antyodaya Yojana (DAY) એ ગ્રામીણ અને શહેરી ગરીબોના જીવનમાં ક્રાંતિકારી બદલાવ લાવવા માટે રચાયેલ એક વિશાળ યોજના છે. આ યોજના સ્વરોજગાર, કુશળતા વિકાસ અને નાણાંકીય સમાવેશને પ્રોત્સાહન આપીને ગ્રામીણ અને શહેરી વિસ્તારોમાં રહેતા લાખો પરિવારોને સશક્ત બનાવી રહી છે.
Deen Dayal Antyodaya Yojana: યોજનાનો પરિચય અને ઉદ્દેશ
Deen Dayal Antyodaya Yojana ને 2011માં National Rural Livelihood Mission (NRLM) તરીકે શરૂ કરવામાં આવી હતી, જે Swarnajayanti Gram Swarozgar Yojana (SGSY)નું પુનર્ગઠન કરીને બનાવવામાં આવી હતી. વર્ષ 2016માં આ યોજનાનું નામ બદલીને Deen Dayal Antyodaya Yojana – National Rural Livelihoods Mission (DAY-NRLM) રાખવામાં આવ્યું હતું. આ centrally sponsored scheme કેન્દ્ર અને રાજ્ય સરકારો દ્વારા સંયુક્ત રીતે ભંડોળ પૂરું પાડવામાં આવે છે.
આ યોજનાના બે મુખ્ય ઘટક છે – National Urban Livelihoods Mission (DAY-NULM) જે શહેરી વિસ્તારો માટે છે અને National Rural Livelihoods Mission જે ગ્રામીણ વિસ્તારો માટે છે. Ministry of Housing and Urban Affairs DAY-NULM અમલીકરણ કરે છે જ્યારે Ministry of Rural Development DAY-NRLM ચલાવે છે.
Vishwakarma Shram Samman Yojana 2025: મળશે ₹3 લાખ સુધીની લોન
Deen Dayal Antyodaya Yojana: મુખ્ય લક્ષ્યો અને વિશેષતાઓ
Deen Dayal Antyodaya Yojanaનો પ્રાથમિક ઉદ્દેશ છે કે ગરીબ પરિવારોને આત્મનિર્ભર બનાવવા અને તેમની આવકમાં વધારો કરવો. યોજના Self Help Groups (SHGs) દ્વારા ગ્રામીણ મહિલાઓને સંગઠિત કરીને નાણાંકીય સેવાઓ, તાલીમ અને બજાર સુધી પહોંચ આપે છે.
જૂન 2025 સુધીમાં, યોજના હેઠળ 10.05 કરોડ મહિલાઓને 90.90 લાખ Self Help Groupsમાં એકત્રિત કરવામાં આવી છે. આ ઐતિહાસિક સિદ્ધિ દર્શાવે છે કે યોજનાએ વિશ્વની સૌથી મોટી poverty alleviation programme તરીકેની સ્થિતિ મેળવી લીધી છે.
Sukanya Samriddhi Yojana Interest Rate 2025
Deen Dayal Antyodaya Yojana: નાણાંકીય સહાય અને લાભો
Deen Dayal Antyodaya Yojana હેઠળ SHGs માટે આકર્ષક નાણાંકીય સહાય આપવામાં આવે છે. શહેરી વિસ્તારોમાં DAY-NULM હેઠળ વ્યક્તિગત સૂક્ષ્મ ઉદ્યોગો માટે રૂ. 2 લાખ સુધીની લોન અને ગ્રુપ એન્ટરપ્રાઇઝ માટે રૂ. 10 લાખ સુધીની લોન મળે છે. લોન પર 7% વાર્ષિક વ્યાજદર ઓફર કરવામાં આવે છે જે સમયસર પુનર્ભરણની શરતે લાગુ છે.
ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં DAY-NRLM હેઠળ મહિલા SHGs ને રૂ. 3 લાખ સુધીની લોન પર 7% વાર્ષિક વ્યાજદર મળે છે. સમયસર પુનર્ભરણ કરનાર SHGs માટે વધારાના 3% interest subvention આપવામાં આવે છે, જેથી અસરકારક વ્યાજદર માત્ર 4% બને છે. રૂ. 3 લાખથી 5 લાખ સુધીની લોન માટે બેંકના MCLR અથવા 10%, જે પણ ઓછું હોય તે દરે લોન મળે છે.
જૂન 2025 સુધીમાં, બેંકો દ્વારા SHGs ને કુલ રૂ. 11,10,945.88 કરોડની લોન આપવામાં આવી છે અને રૂ. 3,00,342.21 કરોડનું બાકી છે. આ આશ્ચર્યજનક આંકડા દર્શાવે છે કે યોજના કેટલી સફળ અને અસરકારક છે.
Deen Dayal Antyodaya Yojana: આજીવિકા અને કૌશલ્ય વિકાસ
Deen Dayal Antyodaya Yojana હેઠળ farm અને non-farm આજીવિકાને પ્રોત્સાહન આપવામાં આવે છે. ખેતી ક્ષેત્રે યોજના 4.62 કરોડ મહિલા કિસાનને agro-ecological practices અને integrated farming માટે સહાય આપે છે. 3 લાખથી વધુ trained community resource persons મહિલા કિસાનોને માર્ગદર્શન આપે છે.
Non-farm sectorમાં યોજના 4.87 લાખ enterprisesને સપોર્ટ કરે છે. Start-up Village Entrepreneurship Programme (SVEP) હેઠળ Assam રાજ્ય અગ્રણી છે જેણે 9,557 enterprises સપોર્ટ કર્યા છે.
Deen Dayal Upadhyaya Grameen Kaushalya Yojana (DDU-GKY) હેઠળ 15-35 વર્ષના ગ્રામીણ યુવાનોને placement-linked skill training આપવામાં આવે છે. જૂન 2025 સુધીમાં 17.50 લાખ ઉમેદવારોને તાલીમ આપવામાં આવી છે અને 11.48 લાખને નોકરી મળી છે.
Subhadra Yojana Online Apply 2025: શું છે આ યોજના?
Deen Dayal Antyodaya Yojana: પાત્રતા માપદંડ
Deen Dayal Antyodaya Yojana માટે ગ્રામીણ અને શહેરી ગરીબ પરિવારો પાત્ર છે. Participatory Identification of Poor (PIP) પ્રક્રિયા દ્વારા community-based identification કરવામાં આવે છે. Socio-Economic and Caste Census (SECC)ની deprivation criteria પૂરી કરતા પરિવારો સ્વયંસંપૂર્ણ રીતે લાભાર્થી બને છે.
યોજના 50% SC/ST, 15% minorities અને 3% divyang વ્યક્તિઓનું કવરેજ સુનિશ્ચિત કરે છે. શહેરી વિસ્તારોમાં DAY-NULM હેઠળ 18 વર્ષથી ઉપરની વય, ન્યૂનતમ શૈક્ષણિક લાયકાતની જરૂરિયાત નથી અને SHGમાં 70% સભ્યો ગરીબ પરિવારોના હોવા જરૂરી છે.
How To Apply: Deen Dayal Antyodaya Yojana માટે અરજી પ્રક્રિયા
ગ્રામીણ વિસ્તારો માટે (DAY-NRLM):
Step 1: નજીકની Block Development Office અથવા State Rural Livelihoods Mission ઓફિસની મુલાકાત લો.
Step 2: Community Resource Persons (CRPs) અથવા Self-Help Promoting Institutionsથી સંપર્ક કરો.
Step 3: Self Help Groupમાં સભ્યપદ માટે નોંધણી કરો.
Step 4: SHG મીટિંગ્સ અને capacity building programsમાં નિયમિત ભાગ લો.
Step 5: ઓનલાઇન રજીસ્ટ્રેશન માટે https://aajeevika.gov.in/en/member/register વિઝિટ કરો.
Step 6: નામ, Email ID, Contact Number સહિત ફોર્મ ભરો.
Step 7: જરૂરી દસ્તાવેજો (આધાર કાર્ડ, બેંક પાસબુક, રહેઠાણ પ્રમાણપત્ર) અપલોડ કરો.
શહેરી વિસ્તારો માટે (DAY-NULM):
Step 1: Urban Local Bodies (ULBs) અથવા Municipality ઓફિસ જાઓ.
Step 2: NULM પોર્ટલ http://nulm.gov.in પર વિઝિટ કરો.
Step 3: ESTP Application Registration પર ક્લિક કરો.
Step 4: મોબાઇલ નંબર દાખલ કરી OTP જનરેટ કરો.
Step 5: OTP સબમિટ કરી એપ્લિકેશન ફોર્મ ઓપન કરો.
Step 6: આધાર નંબર સાથે ઓથેન્ટિકેશન કરો (OTP અથવા Biometric).
Step 7: વ્યક્તિગત વિગતો, એન્ટરપ્રાઇઝ પ્રકાર અને SHG information ભરો.
Step 8: જરૂરી દસ્તાવેજો (ફોટો, SHG resolution) અપલોડ કરો.
Step 9: ફોર્મ સબમિટ કરો અને acknowledgement receipt સેવ કરો.
Deen Dayal Antyodaya Yojana: રાજ્યોની સિદ્ધિઓ
જૂન 2025 સુધીમાં, Bihar, Uttar Pradesh અને Andhra Pradesh એ SHG mobilizationમાં અગ્રણી રાજ્યો છે. Capitalisation supportમાં Uttar Pradesh અને Bihar એ અનુક્રમે રૂ. 1,23,326 લાખ અને રૂ. 1,05,132 લાખ વિતરિત કર્યા છે. Bank loans disbursementમાં Andhra Pradesh એ રૂ. 34,83,725 લાખ સાથે દેશમાં પ્રથમ સ્થાન મેળવ્યું છે.
Farm livelihoodsમાં Maharashtra એ 12,97,051 મહિલા કિસાનને કવર કરીને અગ્રેસર છે, જ્યારે non-farm enterprisesમાં Assam અને Kerala મુખ્ય છે. આ રાજ્યોની સફળતા દર્શાવે છે કે યોજના પ્રભાવી અમલીકરણ દ્વારા વિકાસ લાવી શકે છે.
Vajpayee Bankable Yojana Gujarat 2025: શું છે આ યોજના?
Deen Dayal Antyodaya Yojana: મહિલા સશક્તિકરણ
“આ યોજના ગ્રામીણ મહિલાઓની જિંદગીમાં ક્રાંતિ લાવી છે,” એવું community leaders કહે છે. Deen Dayal Antyodaya Yojana એ મહિલા સશક્તિકરણનું પ્રતીક બની છે કારણ કે 47,952 Bank Sakhis અને Banking Correspondent Sakhis નિમણૂક કરવામાં આવી છે જે SHGs અને બેંકોવી બીચ કડી તરીકે કાર્ય કરે છે.
1,285 women-owned producer companies અને 1.95 લાખ producer groups મહિલા કિસાનોને બજાર સુધી પહોંચ આપે છે. 98% કરતા વધુ repayment rate દર્શાવે છે કે મહિલાઓ નાણાંકીય રીતે જવાબદાર અને સક્ષમ છે.
Deen Dayal Antyodaya Yojana 2025: FAQs
Q1. Deen Dayal Antyodaya Yojana શું છે?
A1. Deen Dayal Antyodaya Yojana એ ભારત સરકારની flagship poverty alleviation scheme છે જે ગ્રામીણ અને શહેરી ગરીબ પરિવારોને આત્મનિર્ભર બનાવવા માટે નાણાંકીય સહાય, skill training અને livelihood support આપે છે.
Q2. કોણ આ યોજના માટે પાત્ર છે?
A2. ગ્રામીણ અને શહેરી ગરીબ પરિવારો, ખાસ કરીને મહિલાઓ, SC/ST, minorities અને divyang વ્યક્તિઓ પાત્ર છે. 18 વર્ષથી ઉપરની વય અને SECC deprivation criteria પૂરી કરવી જોઈએ.
Q3. કેટલી લોન મળે છે?
A3. શહેરી વિસ્તારોમાં individual માટે રૂ. 2 લાખ અને group માટે રૂ. 10 લાખ સુધી. ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં SHGs માટે રૂ. 3 લાખથી 5 લાખ સુધી.
Q4. વ્યાજદર કેટલો છે?
A4. DAY-NULM માટે 7% અને DAY-NRLM માટે 7% (સમયસર repayment પર 4% સુધી ઘટાડો).
Q5. કેવી રીતે અરજી કરવી?
A5. ગ્રામીણ વિસ્તારો માટે Block Development Office અથવા https://aajeevika.gov.in પર અને શહેરી વિસ્તારો માટે ULB/Municipality અથવા http://nulm.gov.in પર.
Q6. કેટલા લોકોને લાભ મળ્યો છે?
A6. જૂન 2025 સુધી 10.05 કરોડ મહિલાઓ SHGs માં જોડાઈ, રૂ. 11 લાખ કરોડથી વધુ લોન વિતરિત થઈ અને 17.50 લાખ યુવાનોને તાલીમ આપવામાં આવી.
